Aon fhorbairt a dteastaíonn cead pleanála ina leith agus nach bhfuil an cead sin aici, nó atá ag dul ar aghaidh ach ag sárú na gcoinníollacha sonracha a leagtar amach ina cead pleanála, rangaítear í sin mar ‘fhorbairt neamhúdaraithe’.
Is cion é forbairt neamhúdaraithe a chur i gcrích agus féadfaidh aon duine a bhfuil sé déanta acu a bheith faoi réir imeachtaí forfheidhmithe. Ciallaíonn forfheidhmiú an bealach a gcinntíonn an t-údarás pleanála go mbeidh forbairt neamhúdaraithe ag comhlíonadh an dlí pleanála.
Ní féidir tabhairt faoi ghníomh forfheidhmithe pleanála ach amháin nuair atá rud éigin déanta gan an cead nó an toiliú iomchuí. Tá sé tábhachtach a thuiscint nach féidir tabhairt faoi ghníomh forfheidhmithe pleanála murar theastaigh cead/toiliú ón obair a rinneadh ar an gcéad dul síos, cosúil le:
- Athrú ar úsáid struchtúir nuair nach athrú ábhartha atá i gceist
- Forbairtí beaga, cosúil le síneadh beag ar theach nó painéil ghréine a chur ar dhíon do thí.
Is iondúil go mbíonn tairseacha áirithe i gceist a bhaineann, mar shampla, le méid nó le hairde. Má sháraítear na tairseacha sin, ní bheidh feidhm a thuilleadh leis na díolúintí.